Een luis is een kriebelbeestje. Meer weten de meeste mensen er niet van. Hoe zien hoofdluizen eruit? Hoe leven ze?

Een beetje biologie

Een hoofdluis is een insect, twee à vier millimeter groot. Hij houdt zich het liefst op tussen het hoofdhaar van de mens. Hij neemt de kleur aan van het haar. Dus bij iemand met zwart haar is hij heel donker, bij iemand die blond is zandkleurig. Luizen leven van bloed en om aan bloed te komen, bijten ze. Hoofdluizen zijn parasieten: ze kunnen niet zonder de mens. Gescheiden van hun gastheer blijven ze maar 48 tot 55 uur leven.Een volwassen luis leeft dertig tot vijftig dagen. Een luizenvrouwtje legt in die tijd elk etmaal vijf à negen eitjes. Dat zijn de neten. Die zien eruit als een tonnetje en zijn nog geen millimeter groot. Ze zitten heel stevig vastgeplakt aan een haar, vlakbij de hoofdhuid. Na zes tot negen dagen komen daar nimfen uit: onvolwassen miniluisjes. De lege hulsjes van de neten blijven aan het haar geplakt zitten. Zo`n nimf is na zeven à tien dagen zelf volwassen en kan dan ook weer eitjes leggen.

Besmetting

Waar kinderen veel contact met elkaar hebben, zoals op de crèche en op school, kan de hoofdluis welig tieren. De beestjes kunnen direct oversteken van het ene hoofd naar het andere, of een omweg nemen via jassen en dassen, knuffels en kammen. Luizen kunnen niet vliegen of springen, maar wel lopen. De besmetting vindt vaak op scholen plaats, maar natuurlijk kunnen ook volwassenen hoofdluis krijgen.

Hinder

Luizen bijten om bloed te kunnen zuigen. Daarbij geven ze wat speeksel af, waardoor het bloed minder snel stolt. Een allergische reactie op dat speeksel veroorzaakt jeuk. De allergische reactie begint niet meteen. Bij een eerste besmetting duurt het soms weken voordat er jeuk optreedt. Wie meer dan een keer besmet wordt, krijgt vaak eerder jeuk. Er zijn ook mensen die luizen hebben, maar er weinig van merken.

Als er kinderen op school hoofdluis hebben, is het verstandig regelmatig te controleren of uw kind ook besmet is. U kunt behalve luizen ook neten (eitjes) vinden.

Luizen

Vermoedt u dat uw kind hoofdluis heeft, dan kunt u dat op de volgende manier controleren.

• Was het haar met shampoo en spoel het uit.
• Bescherm de ogen met een washandje.
• Doe crèmespoeling (conditioner) in het haar en spoel deze niet uit.
• Kam eventuele knopen en klitten uit het haar met een gewone kam.
• Laat `de patiënt` het hoofd voorover houden boven een wasbak.
• Kam het haar van achter naar voren met een luizenkam tegen de hoofdhuid aan.
• Begin bij het ene oor en schuif steeds een stukje op tot u bij het andere oor bent.
• Houd een papieren zakdoek of keukenrol bij de hand.
• Veeg de kam regelmatig af en kijk of u luizen op het papier ziet.
• Spoel de crèmespoeling uit.
• Laat `de patiënt` rechtop zitten en kam het natte haar achterover.
• Kam dan nog eens met de luizenkam, maar nu van voor naar achter.
• Kam weer van oor tot oor.
• Veeg de kam telkens af en kijk of er luizen op papier zitten.

Als iemand in uw gezin hoofdluis heeft, is het verstandig alle gezinsleden op deze manier te controleren. Zolang er op school of bij vriendjes en vriendinnetjes luizen voorkomen, is het nodig te blijven controleren. Als één of twee kinderen in de omgeving luizen hebben, is eens per week genoeg. Zijn er meer kinderen besmet, controleer dan elke avond. Hoofdluizen leggen hun eitjes namelijk `s nachts. Als uw kind overdag is besmet en u verwijdert `s avonds de luizen, kunt u voorkomen dat ze eitjes leggen.

Neten

Hebben de luizen eenmaal eitjes gelegd, dan kunt u die ook vinden. Neten zijn ovale witte eitjes, kleiner dan een millimeter. Ze zitten heel stevig vastgeplakt aan een haar, meestal achter de oren of in de nek. `Verse eitjes` zitten vlak tegen de hoofdhuid aan. Oudere neten zijn met de groei van het haar verder van de huid afgeraakt. Netenhulsjes die meer dan anderhalve centimeter van de hoofdhuid af zitten, zijn zeker leeg.

Om de hoofdluis weer kwijt te raken, moet u alle luizen en neten uit het haar verwijderen. Dan kan met met een netenkam of met een antiluizenmiddel. Bovendien moet u alle spullen waar luizen zich schuil kunnen houden, ontsmetten.

Methode met de netenkam

De methode van eerste voorkeur is de luizen en neten uitkammen met een netenkam, Dit is iets anders dan een luizenkam of stofkam; bij een netenkam staan de tanden dichter bij elkaar. Volg verder de methode om luizen op te sporen, bij hierboven onder het kopje ‘Luizen’, dus met crèmespoeling in het haar. Doe dit elke dag gedurende twee weken.

Volg hierbij ook de maatregelen om het huis schoon te maken (zie hieronder bij het kopje ‘Alles in de was’.

Antiluizenmiddel toepassen

Er zijn verschillende middelen tegen luizen te koop. Het beste middel is een lotion die malathion bevat. Andere middelen bevatten permetrine, een combinatie van bioalletrine met piperonylbutoxide of dimeticon.

Gebruik geen antiluizenmiddel:

• als u zwanger bent (behalve dimeticon)
• als u uw baby borstvoeding geeft (behalve dimeticon)
• bij baby`s jonger dan zes maanden

Pas een antiluizenmiddel tweemaal toe met een tussenpoos van een week. Houd u precies aan de gebruiksaanwijzing. Bovendien moet u na elke behandeling het haar een week lang elke dag zorgvuldig kammen met een luizenkam (=stofkam) of met de gecombineerde luizen/netenkam (dus twee weken in totaal).

Volg hierbij ook de maatregelen om het huis schoon te maken (zie hieronder bij het kopje ‘Alles in de was’.

Chloor maakt dat malathion niet werkt. Daarom mag je op de dag van de behandeling met malathion niet zwemmen in chloorhoudend water.

Tips

• Je eigen haar kammen met een luizen- of netenkam lukt niet goed. Het is een lastig en precies karweitje. Vraag iemand anders om u te helpen om uzelf te controleren.
• Lang haar kammen met een luizen- of netenkam is een heel gedoe. Als het haar korter geknipt is, kunt u het makkelijker kammen. Laat het haar knippen ná de eerste behandeling. Overleg wel even met de kapper; hij moet immers zijn gereedschap ontsmetten om verspreiding van de hoofdluis te voorkomen

Alles in de was

Luizen zitten ook op beddengoed, kleren, knuffels, kammen, stoelbekleding enzovoort. Als u ze daar laat zitten, heeft het hele gezin zó weer luizen. De hoofdluis kan echter bij kamertemperatuur maar twee dagen overleven zonder de mens. Neten overleven iets langer: tien procent van de neten overleeft zes dagen bij kamertemperatuur. Doe daarom op de dag waarop u begint met de luizenbestrijding het volgende.

• Was alle kleren, beddengoed, jassen, sjaals, knuffels enzovoort op ten minste 60 graden. Wat niet kan worden gewassen, of niet zo warm, moet u een week in een afgesloten plastic zak bewaren. Hoe kouder het is, hoe korter de luizen leven. Daarom is het ook afdoende als u de kleding een dag in de diepvriezer legt.
• Geef beklede stoelen, kussens, vloerkleden en de autobekleding een extra grondige beurt met de stofzuiger.
• Maak kammen en haarborstels luizenvrij op één van de volgende manieren:
  • laat ze een uur weken in een luizendodend middel
  • desinfecteer ze met alcohol
  • laat ze een week in een afgesloten plastic zak zitten
  • was ze in de afwasmachine, wasmachine of met de hand (met keukenhandschoenen!) op 60 graden
  • stop ze 30 minuten in een hete wasdroger

• Voorkom een nieuwe besmetting via de kapstok op school. Geef elk kind een eigen plastic zak mee om zijn jas, sjaal en dergelijke in te stoppen. Er zijn ook zogenaamde luizententjes te koop om over een jas te hangen.

Alle producten voor de bestrijding van hoofdluis zijn bij de apotheek te koop. Bovendien kunt u daar deskundig advies krijgen als u nog vragen hebt.

Antiluizenmiddelen

• Malathion is de werkzame stof in de middelen die verkrijgbaar zijn onder de merknaam Prioderm (verkrijgbaar als lotion en als shampoo, lotion heeft de voorkeur).
• Permetrine is de werkzame stof in het middel dat verkrijgbaar is onder de merknaam Loxazol (verkrijgbaar als crème en als crèmespoeling).
• Bioalletrine en piperonylbutoxide zijn de werkzame stoffen in het middel dat verkrijgbaar is onder de merknaam Para-Speciaal (verkrijgbaar als huidspray). Al deze middelen zijn zonder recept te koop bij de apotheek.
• Dimeticon is de werkzame stof die verkrijgbaar is onder de merknaam XTLuis (verkrijgbaar als lotion). 

Kammen

Voor het verwijderen van luizen en neten zijn twee verschillende soorten kammen nodig. Het belangrijkste verschil is dat bij de netenkam de tanden dichter bij elkaar staan.

• Luizenkam
  Er zijn luizenkammen van hardplastic, zachtplastic en van metaal. Soms krijgt u een luizenkam bij aankoop van een luizendodend middel. Hard- en zachtplastic kammen zijn meestal niet geschikt voor het kammen van lang en/of krullend haar. Er is ook een elektrische luizenkam op de markt. Deze doodt een gedeelte van de luizen, maar hij werkt niet goed genoeg om de behandeling met een luizendodend middel te kunnen vervangen.
• Netenkam
  Netenkammen zijn altijd van metaal. Ze hebben tanden die dichter op elkaar staan dan die van de luizenkam.
• Gecombineerde luizen/netenkam
  Er is één kam in de handel die zowel luizen als neten verwijdert: de Nitcomb-M2. Deze heeft een dubbele rij metalen tanden en een kunststof steel die makkelijk in de hand ligt.